Türkiye'de iş hayatının dönüm noktalarından biri olan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Kanunu, çalışanların sağlığını korumayı ve güvenli bir çalışma ortamı tesis etmeyi temel bir yasal zorunluluk haline getirdi. Bu kanun, yalnızca cezai yaptırımlardan kaçınmak için değil; sağlıklı, huzurlu ve verimli bir işyeri kültürü oluşturmak için de hayati öneme sahip.
Peki, bir işveren olarak bu kanun kapsamında tam olarak hangi yükümlülükleri yerine getirmeniz gerekiyor? İşte işverenlerin bilmesi gereken temel sorumluluklar.
1. Risk Değerlendirmesi Yapmak veya Yaptırmak
Kanunun en temel dayanağı proaktif, yani "önleyici" yaklaşımdır. İşyerinizde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi ve bu tehlikelerin riske dönüşmesini engelleyecek adımların atılması zorunludur. Risk değerlendirmesi; işyerinin tehlike sınıfına göre (Az Tehlikeli, Tehlikeli, Çok Tehlikeli) belirli periyotlarla güncellenmelidir.
2. İSG Profesyonellerini Görevlendirmek
Çalışan sayınız ve işyerinizin tehlike sınıfına bağlı olarak, işyerinizde İş Güvenliği Uzmanı, İşyeri Hekimi ve gerekli durumlarda Diğer Sağlık Personeli (işyeri hemşiresi) görevlendirmekle yükümlüsünüz. İşletmeniz bünyesinde bu yeterliliklere sahip personel yoksa, bu hizmeti yetkilendirilmiş Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinden (OSGB) hizmet alımı yoluyla da karşılayabilirsiniz.
İSG Profesyoneli Görevlendirmemenin Yaptırımları Nelerdir?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmeyi bir seçenek değil, kesin bir zorunluluk olarak belirlemiştir. Bu profesyonelleri istihdam etmemek veya yetkilendirilmiş bir OSGB'den (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) hizmet almamak, işverenleri telafisi güç maddi ve hukuki yüklerin altına sokar.
Bu ihlalin sonuçlarını üç temel başlıkta inceleyebiliriz:
Ağır İdari Para Cezaları (Aydan Aya Katlanan Maliyet)
Kanun, İSG profesyoneli görevlendirmeme durumunda "bir kerelik" bir ceza kesmez. Cezalar, ihlalin devam ettiği her ay için yeniden ve katlanarak uygulanır.
-
İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Görevlendirmeme: Görevlendirilmeyen her bir profesyonel için (uzman ve hekim ayrı ayrı) tespit edilen ilk ay için taban bir idari para cezası kesilir. İhlalin devam ettiği takip eden her ay için bu ceza aynı tutarda (her yıl yeniden değerleme oranında artırılmış haliyle) tekrar uygulanır.
-
Diğer Sağlık Personeli (İşyeri Hemşiresi) Görevlendirmeme: Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve 10 veya daha fazla çalışanı olan işyerleri için zorunlu olan bu personelin görevlendirilmemesi durumunda da yine her ay için ayrı bir idari para cezası kesilir.
-
Cezanın Çarpan Etkisi: Güncel cezaları hesaplanırken, işyerinin tehlike sınıfı (Az Tehlikeli, Tehlikeli, Çok Tehlikeli) ve çalışan sayısı (1-9, 10-49, 50 ve üzeri) bir "çarpan" olarak kullanılır. Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve çok çalışanı olan bir işletmenin ödeyeceği ceza, az tehlikeli küçük bir işletmeye göre katbekat fazladır. Geçmişe dönük SGK denetimlerinde, aylarca geriye gidilerek milyonlarca lirayı bulan cezalarla karşılaşmak mümkündür.
3. Çalışanların İSG Eğitimlerini Tamamlamak
Bir işyerinde güvenliği sağlamanın ilk şartı bilinçli çalışanlardır. İşveren olarak çalışanların;
-
İşe başlamadan önce,
-
Çalışma yeri veya iş değişikliğinde,
-
İş ekipmanının veya teknolojinin değişmesi halinde,
İş sağlığı ve güvenliği eğitimi almalarını sağlamalısınız. Eğitimler, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenen periyotlarda tekrarlanmalı ve mutlaka belgelendirilmelidir.
4. Sağlık Gözetimini Sağlamak
Çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak düzenli sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlamak işverenin asli sorumluluklarındandır.
-
İşe girişlerde (özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli sınıflarda) işe giriş sağlık raporu alınması zorunludur.
-
İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle verilen aralardan sonra işe dönüşlerde de, talep edilmesi halinde sağlık muayenesi yenilenmelidir.
5. Acil Durum Planları Hazırlamak ve Tatbikat Yapmak
Çalışma ortamı, kullanılan kimyasal/fiziksel maddeler ve çevresel faktörler göz önünde bulundurularak önceden acil durum planları hazırlanmalıdır. Yangın, ilk yardım, tahliye gibi konularda özel eğitimli ekipler (destek elemanları) atanmalı ve yılda en az bir kez gerçek zamanlı acil durum tatbikatları yapılarak tutanak altına alınmalıdır.
6. İş Kazası ve Meslek Hastalıklarının Bildirimi
Meydana gelen bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutmak ve bunlarla ilgili raporları hazırlamak zorundasınız. Yasal sürelere dikkat etmek burada çok kritiktir:
-
İş kazaları, kazadan sonraki 3 iş günü içinde,
-
Meslek hastalıkları, öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) elektronik ortamda bildirilmelidir.
Güvenli İşyeri, Verimli İşyeridir
6331 sayılı Kanun’un getirdiği yükümlülükleri yalnızca aşılması gereken yasal bir engel veya altından kalkılması gereken bir "evrak işi" olarak görmek yanıltıcıdır. İş sağlığı ve güvenliğine yapılan yatırımlar görünmez maliyetleri (iş gücü kaybı, tazminatlar, makine duruşları) engeller, çalışan motivasyonunu artırır ve uzun vadede işletmenizin sürdürülebilirliğine doğrudan katkı sağlar.