Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği dendiğinde akla genellikle inşaat, maden veya ağır sanayi gibi çok tehlikeli sektörler gelir. Ancak 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, tehlike sınıfı veya çalışan sayısı fark etmeksizin istisnasız her işyerini kapsar.
Özellikle ofisler, perakende mağazaları, apartmanlar ve eğitim kurumları gibi "Az Tehlikeli" sınıfta yer alan ve 50'den az çalışanı olan işletmeler için yıllardır devam eden erteleme süreçleri artık tamamen sona erdi.
Peki, güncel mevzuata göre az tehlikeli işyerlerinde İSG hizmeti zorunlu mu? İşte işverenlerin bilmesi gereken tüm detaylar.
Zorunluluk Başladı!
Kamu kurumları ile 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için İSG profesyoneli (İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi) görevlendirme zorunluluğu, defalarca ertelendikten sonra 31 Aralık 2024 tarihi itibarıyla yürürlüğe girdi.
Yani 1 Ocak 2025'ten bu yana ve içinde bulunduğumuz yıl itibarıyla, 1 sigortalı çalışanı bile olsa "az tehlikeli" sınıftaki tüm işletmelerin İSG hizmeti alması veya kanunun sunduğu alternatif yöntemleri uygulaması yasal bir zorunluluktur. "Biz küçük bir ofisiz, bize gerekmez" şeklindeki yaygın inanış artık ağır cezai yaptırımlara yol açmaktadır.
Hangi İşyerleri "Az Tehlikeli" Sınıftadır?
NACE kodunuza göre belirlenen tehlike sınıflarında, az tehlikeli kategori genellikle doğrudan fiziksel üretim yapılmayan, hizmet odaklı alanları kapsar. En yaygın örnekleri şunlardır:
-
Kurumsal ofisler, muhasebe, avukatlık ve mimarlık büroları
-
Perakende mağazaları, marketler ve butikler
-
Eczaneler
-
Eğitim kurumları, okullar ve yurtlar
-
Apartman ve site yönetimleri (kapıcı/görevli çalıştıranlar)
-
Restoranlar, kafeler ve lokantalar
Az Tehlikeli İşyerleri İçin 2 Farklı Seçenek
Kanun, 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işletmeler için süreci kolaylaştırmak adına işverenlere iki farklı yol sunmaktadır:
Seçenek 1: OSGB'den Hizmet Almak (En Pratik Yol)
İşletmeler, tıpkı tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde olduğu gibi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş bir Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) ile anlaşabilirler.
-
Çalışan sayınıza (az tehlikeli işyerlerinde kişi başı ayda en az 10 dakika İSG uzmanı, 5 dakika işyeri hekimi) göre hesaplanacak kısa süreler için uzman ve hekim görevlendirmesi yapılır.
-
Risk değerlendirmesi, acil durum planı, eğitimler ve sağlık taramaları OSGB tarafından profesyonelce yönetilir.
Seçenek 2: İşverenin İSG Hizmetlerini Bizzat Üstlenmesi (Eğitim Şartıyla)
Maliyetleri düşürmek isteyen 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyeri işverenleri (veya işveren vekilleri) için mevzuatta özel bir esneklik bulunur.
-
İşveren veya işveren vekili, Anadolu Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi veya İstanbul Üniversitesi'nin sunduğu Açıköğretim e-Sertifika programları kapsamında "İşveren ve İşveren Vekili İçin İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi"ni tamamlayıp sınavda başarılı olursa, kendi işyerinin iş güvenliği uzmanlığı süreçlerini kendisi yürütebilir.
-
Önemli İstisna: Bu belge işverene "işyeri hekimliği" yapma yetkisi vermez! İşveren eğitimi alsa dahi, çalışanların işe giriş muayeneleri ve periyodik sağlık kontrolleri için ya kamu sağlık hizmet sunucularından, aile hekimlerinden ya da bir işyeri hekiminden hizmet alınması zorunludur.
Yükümlülüğe Uymamanın Cezası Nedir?
Zorunluluğun başladığı 1 Ocak 2025'ten bu yana, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmeyen (veya işveren eğitimi alternatifiyle süreci yasal olarak başlatmayan) işletmelere, tespit edilen ilk aydan itibaren her ay katlanarak artan idari para cezaları kesilmektedir.
2026 yılı güncel yeniden değerleme oranlarıyla birlikte, görevlendirilmeyen her bir profesyonel (uzman ve hekim ayrı ayrı değerlendirilir) için aylık cezalar yüz binlerce lirayı bulabilmektedir. Olası bir denetimde geriye dönük hesaplama yapıldığında bu rakamlar işletmelerin mali yapısını sarsacak boyutlara ulaşır.